नेपालले विज्ञान तथा प्रविधिको क्षेत्रमा अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गर्ने तयारी गरेको छ। नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा–प्रतिष्ठान (नास्ट) को समन्वयमा स्वदेशमै विकसित ‘मुनाल’ नामक उपग्रहको प्रक्षेपणका लागि सम्पूर्ण तयारी पूरा भएको छ। उच्च माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूको नेतृत्वमा निर्माण गरिएको यो उपग्रहलाई नेपाली अन्तरिक्ष प्रविधि विकासको इतिहासमा उल्लेखनीय उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
नास्टका सचिव डा. रवीन्द्रप्रसाद ढकालका अनुसार ‘मुनाल’ उपग्रह आज बिहान नेपाली समयअनुसार १० बजेर ३२ मिनेटमा अन्तरिक्षतर्फ प्रक्षेपण गरिनेछ। उपग्रहको प्रक्षेपण भारतको आन्ध्रप्रदेशस्थित श्रीहरिकोटामा रहेको सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रबाट गरिने तयारी गरिएको छ। भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था (इसरो) को रकेट प्रयोग गर्दै ‘राइडसेयर पेलोड’ प्रणालीमार्फत यो उपग्रहलाई अन्तरिक्षमा पठाइनेछ।
‘मुनाल’ उपग्रह नेपालको पहिलो स्पेस सिस्टम प्रयोगशालामा करिब दुई वर्षको निरन्तर अध्ययन, अनुसन्धान र प्राविधिक मेहनतपछि तयार गरिएको हो। यस उपग्रहको मुख्य उद्देश्य वनस्पतिको अनुगमन, स्वदेशी प्रविधिको परीक्षण तथा कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) मा आधारित तथ्यांक प्रशोधन प्रणालीको प्रयोग र मूल्याङ्कन गर्नु रहेको छ।
उपग्रहबाट प्राप्त हुने तथ्यांकले वातावरणीय अध्ययन, प्राकृतिक स्रोतको व्यवस्थापन र वैज्ञानिक अनुसन्धानमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी विद्यार्थीहरूले आफ्नै देशमा बसेर अन्तरिक्ष प्रविधिसँग सम्बन्धित यति उच्चस्तरीय परियोजनामा काम गर्नु नेपालका लागि प्रेरणादायी उपलब्धि मानिएको छ। यसले नेपाली युवाहरूमा विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनप्रति रुचि बढाउने विश्वास लिइएको छ।
उपग्रह अन्तरिक्षमा स्थापित भएपछि यसको सञ्चालन र नियन्त्रण ललितपुरको खुमलटारमा रहेको ग्राउन्ड स्टेसनबाट गरिनेछ। प्रक्षेपणको समय भारतीय समयअनुसार बिहान १० बजेर १७ मिनेट तोकिएको छ, जुन नेपाली समयअनुसार १० बजेर ३२ मिनेट पर्छ। प्रक्षेपणलाई सफल बनाउन नेपाली वैज्ञानिक, प्राविधिक र विद्यार्थीहरूको टोली उत्साहित र तयारी अवस्थामा रहेको जनाइएको छ।
‘मुनाल’ उपग्रहको सफल प्रक्षेपणले नेपालको अन्तरिक्ष प्रविधि यात्रामा नयाँ ढोका खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले भविष्यमा स्वदेशमै थप उपग्रह विकास, अन्तरिक्ष अनुसन्धान तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका सम्भावनाहरूलाई समेत विस्तार गर्ने विश्वास गरिएको छ।
