काठमाडौँ । पछिल्लो समय धेरै मानिसहरू स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी गुगल वा एआईमा खोजेर आफैंले सप्लिमेन्ट सेवन गर्ने बानीमा छन्। विशेषगरी व्यस्त जीवनशैलीका कारण घाममा बस्ने समय कम हुँदा धेरैमा भिटामिन–डीको कमी देखिन थालेको छ।
यही कारणले कतिपयले चिकित्सकसँग परामर्श नगरी भिटामिन–डी सप्लिमेन्ट सेवन गर्न थालेका छन्। तर यस्तो बानी स्वास्थ्यका लागि लाभदायकभन्दा पनि हानिकारक हुनसक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
यदि तपाईं पनि बिना प्रेस्क्रिप्सन नियमित रूपमा भिटामिन–डी खाइरहनुभएको छ भने अब सचेत हुनुपर्ने समय आएको छ। किनकि यसको अत्यधिक प्रयोगले मिर्गौलामा गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ।
भिटामिन–डी किन आवश्यक छ ?
भिटामिन–डी हाम्रो शरीरका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण पोषक तत्व हो। यसले विशेषगरी:
- हड्डी मजबुत बनाउन
क्याल्सियमको सही अवशोषण गर्न
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन
शरीरलाई सक्रिय राख्न
महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
तर आवश्यकताभन्दा बढी मात्रामा सेवन गर्दा यसले फाइदाभन्दा बढी नोक्सान गर्न सक्छ।
भिटामिन–डीको ओभरडोजले मिर्गौलामा कसरी असर गर्छ ?
चिकित्सकको सल्लाहबिना लामो समयसम्म वा अत्यधिक मात्रा सेवन गर्दा शरीरमा भिटामिन–डी विषाक्तता (toxicity) हुन सक्छ।
जब शरीरमा भिटामिन–डीको मात्रा धेरै बढ्छ, रगतमा क्याल्सियमको स्तर असामान्य रूपमा बढ्न थाल्छ। यस अवस्थालाई चिकित्सकीय भाषामा हाइपरक्याल्सेमिया भनिन्छ।
रगतमा क्याल्सियम धेरै बढेपछि मिर्गौलाले यसलाई फिल्टर गर्न कठिन हुन्छ। यसको परिणामस्वरूप:
मिर्गौलामा पत्थरी हुने
मिर्गौलाको कार्यक्षमता घट्ने
दीर्घकालीन क्षति हुने
गम्भीर अवस्थामा मिर्गौला फेल हुने
जस्ता जोखिमहरू बढ्न सक्छन्।
बेवास्ता गर्न नहुने चेतावनी संकेतहरू
शरीरमा क्याल्सियम वा भिटामिन–डी अत्यधिक हुँदा केही लक्षण देखिन सक्छन्। धेरैले सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्ने यी संकेतहरू खतरनाक हुन सक्छन्:
बारम्बार पिसाब लाग्ने
अत्यधिक तिर्खा लाग्ने
वाकवाकी वा बान्ता हुने
कमजोरी महसुस हुने
भोक कम लाग्ने
चिन्ता वा असहजता बढ्ने
यदि यस्ता लक्षणहरू लगातार देखिन्छन् भने तुरुन्त चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।
सुरक्षित रहने उपाय के हुन् ?
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार भिटामिन–डी सेवन गर्दा निम्न कुरामा ध्यान दिनुपर्छ:
डाक्टरको सल्लाहमा मात्र सप्लिमेन्ट सेवन गर्ने
नियमित रूपमा रगत परीक्षण गरेर स्तर जाँच गर्ने
सन्तुलित आहारमा ध्यान दिने
सीमित मात्रामा घामको सम्पर्कमा बस्ने
डाक्टरले तोकेको सही खुराक मात्र प्रयोग गर्ने
यही तरिका अपनाउँदा भिटामिन–डीको लाभ सुरक्षित रूपमा लिन सकिन्छ।
निष्कर्ष
भिटामिन–डी शरीरका लागि आवश्यक भए पनि जथाभावी सेवन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। स्वास्थ्य सुधार्ने सोचले लिएको सप्लिमेन्ट नै मिर्गौलाका लागि घातक बन्न सक्ने भएकाले चिकित्सकको सल्लाहबिना कुनै पनि पूरक औषधि सेवन नगर्नु नै उत्तम हुन्छ।
