काठमाडौँ। पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ, जसले विश्वव्यापी रूपमा इन्धन आपूर्ति र मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्न थालेको छ। ऊर्जा बजारमा देखिएको अस्थिरता र भू-राजनीतिक तनावका कारण तेलको मूल्य निरन्तर उकालो लागेको विश्लेषण गरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डका रूपमा लिइने ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य केही समयअघिसम्म प्रति ब्यारेल करिब ७३ अमेरिकी डलर रहेकोमा हाल बढेर मार्च अन्त्यसम्म झन्डै १ सय १७ डलरसम्म पुगेको छ। छोटो अवधिमै देखिएको यो वृद्धि ऊर्जा बजारका लागि ठूलो परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ।
ऊर्जा स्रोतको थोक मूल्यमा वृद्धि भएसँगै यसको असर खुद्रा बजारमा पनि स्पष्ट देखिन थालेको छ। पेट्रोल पम्पहरूमा इन्धनको मूल्य बढ्दै जाँदा उपभोक्ताको दैनिक खर्चमा समेत दबाब सिर्जना भएको छ। यो प्रभाव अहिले विकसितदेखि विकासशील मुलुकसम्म फैलिएको देखिन्छ।
संयुक्त राज्य अमेरिका मा हालको अवस्थालाई हेर्दा, युद्ध सुरु भएयता पेट्रोलको औसत मूल्य झण्डै १ डलरले बढेको छ। अहिले त्यहाँ पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालन (३.७८ लिटर) करिब ४ डलर नाघेको छ, जुन पछिल्ला केही वर्षयताकै उच्च स्तर मानिएको छ।
बेलायत मा पनि इन्धनको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। पेट्रोलको मूल्य करिब १४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ भने डिजेलको मूल्य झण्डै २७ प्रतिशतले बढेको तथ्यांकले देखाउँछ।
इन्धन अभावको समस्या केही देशहरूमा अझ गम्भीर बन्दै गएको छ। श्रीलंका र बंगलादेश जस्ता देशहरूले सीमित स्रोत व्यवस्थापन गर्न राशनिङ प्रणाली लागू गर्न थालेका छन्, जसअन्तर्गत इन्धनलाई निश्चित परिमाणमा मात्र वितरण गरिँदै आएको छ। यस्तै, स्लोभेनिया ले पनि युरोपेली क्षेत्रमा यस्तो व्यवस्था लागू गर्ने पहिलो मुलुकका रूपमा कदम चालेको छ।
उता अष्ट्रेलिया ले बढ्दो मूल्य नियन्त्रण गर्न अल्पकालीन उपायहरू अवलम्बन गरेको छ। त्यहाँ सरकारले तीन महिनाका लागि इन्धनमा लाग्ने कर आधा गर्ने निर्णय गरेको छ। साथै, केही राज्यहरूमा निजी सवारी साधनको प्रयोग घटाउन प्रोत्साहनस्वरूप अस्थायी रूपमा निःशुल्क सार्वजनिक यातायात सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि कच्चा तेलको मूल्यमा वृद्धि यही गतिमा जारी रह्यो भने विश्व अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना हुनसक्छ। ऊर्जा लागत बढ्दा यातायात, उत्पादन र उपभोगका क्षेत्रमा व्यापक असर पर्ने भएकाले यसको दीर्घकालीन प्रभाव अझ गम्भीर हुन सक्ने आँकलन गरिएको छ।
