काठमाडौं, २० साउन २०८३ पानी मानव शरीरका लागि अत्यावश्यक प्राकृतिक तत्व हो। शरीरलाई स्वस्थ, सक्रिय र सन्तुलित राख्न पर्याप्त मात्रामा पानी पिउनु आवश्यक मानिन्छ। तर, धेरै पानी पिउँदा मात्र स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ भन्ने धारणा सही होइन। आवश्यकता अनुसार उचित मात्रामा पानी सेवन गर्नु नै स्वस्थ जीवनशैलीको महत्वपूर्ण आधार हो।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार मानव शरीरको करिब ६० प्रतिशत भाग पानीले बनेको हुन्छ। शरीरमा पानीले रक्तसञ्चारलाई सहज बनाउने, पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्ने, शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्ने, पोषक तत्वको ओसारपसार गर्ने तथा पसिना र पिसाबमार्फत अनावश्यक पदार्थ बाहिर निकाल्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
सामान्य अवस्थामा एक स्वस्थ वयस्क व्यक्तिले दिनमा करिब २.५ देखि ३ लिटर पानी पिउनु पर्याप्त मानिन्छ। यद्यपि, यो मात्रा सबैका लागि समान हुँदैन। मौसम, उमेर, स्वास्थ्य अवस्था, शारीरिक तौल, दैनिक गतिविधि तथा कामको प्रकृतिअनुसार पानीको आवश्यकता फरक–फरक हुन सक्छ।
विशेषगरी धेरै शारीरिक श्रम गर्ने, खेलकुदमा सहभागी हुने, गर्मी मौसममा लामो समय बाहिर रहने वा धेरै पसिना आउने व्यक्तिहरूले ३ देखि ४ लिटरसम्म पानी सेवन गर्नुपर्ने आवश्यकता पर्न सक्छ। त्यसैगरी ज्वरो, पखाला वा बान्ता भएका अवस्थामा शरीरमा पानीको कमी हुन सक्ने भएकाले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार पर्याप्त तरल पदार्थ सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
तर, आवश्यकता भन्दा धेरै पानी पिउनु पनि स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ। अत्यधिक पानी सेवन गर्दा शरीरमा रहेको सोडियमजस्ता आवश्यक खनिजको मात्रा अत्यधिक पातलो हुने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ, जसलाई ‘वाटर टक्सिसिटी’ वा ‘हाइपोनेट्रेमिया’ भनिन्छ। यस्तो अवस्थाले मस्तिष्क, मुटु तथा मिर्गौलाको कार्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने भएकाले अनावश्यक रूपमा अत्यधिक पानी पिउनु उचित मानिँदैन।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार तिर्खा लाग्दा पानी पिउने, दिनभर नियमित अन्तरालमा पानी सेवन गर्ने तथा शरीरको आवश्यकता अनुसार मात्र पानी पिउने बानी सबैभन्दा उपयुक्त मानिन्छ। स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन सन्तुलित आहारसँगै पर्याप्त पानी सेवनलाई पनि दैनिक दिनचर्याको महत्वपूर्ण हिस्सा बनाउन सुझाव दिइएको छ।
