इलाम । सूर्योदय नगरपालिका–८ कन्याममा रहेको दुग्ध चिस्यान तथा प्रशोधन केन्द्रलाई पुनः प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने तयारी अघि बढाइएको छ। केही वर्षयता अपेक्षाअनुसार सञ्चालन हुन नसकेको केन्द्र नयाँ कार्यसमिति चयन भएसँगै दूध संकलन, भण्डारण र बजार व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउने योजनामा जुटेको हो।
किसानले उत्पादन गरेको दूधलाई बजारसम्म पुर्याउने उद्देश्यले स्थापना गरिएको केन्द्रले विगतमा जिल्लामै महत्वपूर्ण दुग्ध संकलन केन्द्रका रूपमा आफ्नो पहिचान बनाएको थियो। स्थानीय किसानको उत्पादनलाई संकलन गरी चिस्यानमार्फत सुरक्षित राख्दै झापा तथा विराटनगरलगायतका बजारसम्म पुर्याउने काम केन्द्रले गर्दै आएको थियो।
हालै सम्पन्न १२औँ वार्षिक साधारणसभाबाट नयाँ नेतृत्व चयन भएपछि केन्द्रको गतिविधिलाई पुनः गतिशील बनाउने प्रयास थालिएको हो। नयाँ कार्यसमितिले किसानलाई नियमित बजार उपलब्ध गराउने, दूध संकलनको मात्रा बढाउने र केन्द्रको पूर्वाधार तथा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य अघि सारेको छ।
दैनिक करिब ३ हजार ५ सय लिटर दूध संकलन
केन्द्रमा अहिले ७ सय ७३ जना किसानबाट दैनिक करिब ३ हजार ५ सय लिटर दूध संकलन भइरहेको जानकारी दिइएको छ। विगतमा ८ सय १५ किसानबाट दैनिक करिब ३ हजार लिटर दूध संकलन हुने गरेको विवरण पनि साधारणसभामा प्रस्तुत गरिएको थियो।
स्थानीय किसानका लागि दूध बिक्री गर्ने भरपर्दो माध्यमका रूपमा केन्द्रले लामो समयदेखि काम गर्दै आएको छ। गाउँघरमा उत्पादन हुने दूधलाई व्यवस्थित ढंगले संकलन गरी चिस्यान केन्द्रमा राख्ने र आवश्यक बजारमा पठाउने प्रणालीले किसानलाई आफ्नो उत्पादन बिक्री गर्न सहज बनाउँदै आएको छ।
दूध उत्पादनमा संलग्न किसानको संख्या बढ्दै गए पनि उत्पादनलाई उचित बजारसँग जोड्न नसक्दा समस्या हुने गरेको अवस्थामा केन्द्रको प्रभावकारी सञ्चालनलाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।
पूर्वाधार विकासमा ६० लाख रुपैयाँ सहयोग
केन्द्रको क्षमता विस्तार तथा पूर्वाधार विकासका लागि नेपाल सरकारअन्तर्गतको उन्नति परियोजनाबाट ६० लाख रुपैयाँ अनुदान प्राप्त भएको थियो। उक्त सहयोगबाट केन्द्रको संरचना तथा क्षमता विस्तारमा योगदान पुगेको बताइएको छ।
यद्यपि पछिल्ला केही वर्षमा विभिन्न कारणले केन्द्रको कारोबार प्रभावित हुँदा दूध संकलन र बजारीकरणमा चुनौती देखिएको थियो। अब नयाँ नेतृत्वले विगतका कमजोरी सुधार गर्दै किसानलाई केन्द्रमै दूध बिक्री गर्ने वातावरण निर्माण गर्ने तयारी गरेको छ।
किसान र सहकारीलाई केन्द्रसँग जोड्ने योजना
साधारणसभाका क्रममा केन्द्रका पूर्वअध्यक्ष ईकाराम प्रधानले संस्थाको विगतको योगदान र आगामी सम्भावनाबारे धारणा राखेका थिए।
सूर्योदय नगरपालिका–८ का जनप्रतिनिधि तथा कृषक पदम गिरीले स्थानीय किसान तथा सहकारी संस्थालाई केन्द्रमार्फत दूध बिक्री गर्न आग्रह गरेका छन्। दूध उत्पादनमा किसानको आकर्षण बढिरहेको अवस्थामा संकलन, चिस्यान र बजारीकरणको व्यवस्था बलियो बनाउन सके किसानको आम्दानी बढाउन सहयोग पुग्ने उनको भनाइ थियो।
केन्द्रले किसानको उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने मात्रै नभई दुग्ध क्षेत्रको व्यावसायिक विकासमा समेत योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
लोकनाथ खड्काको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति
१२औँ वार्षिक साधारणसभाबाट लोकनाथ खड्काको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति चयन भएको छ। समितिको उपाध्यक्षमा अविनारायण कुइँकेल, सचिवमा वृषबहादुर प्रधान, सहसचिवमा द्वारिकाप्रसाद पोख्रेल र कोषाध्यक्षमा भीमबहादुर श्रेष्ठ चयन भएका छन्। सदस्यमा युवराज पौडेललगायत रहेका छन्।
नयाँ कार्यसमितिले केन्द्रलाई किसानमैत्री बनाउँदै दूध संकलनको दायरा विस्तार गर्ने र बजार व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउने प्राथमिकता राखेको छ।
किसानमुखी कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने तयारी
केन्द्रसँग दूध ढुवानीका लागि आफ्नै सवारीसाधनका साथै भवन र जग्गासमेत रहेको छ। विगतमा केन्द्रले दुग्ध उत्पादक किसानका लागि विभिन्न तालिम, घाँस काट्ने मेसिन वितरण, कृषि तथा पशुपालनसम्बन्धी अवलोकन भ्रमण र उत्कृष्ट किसानलाई सम्मान तथा पुरस्कार प्रदान गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको थियो।
आगामी दिनमा यस्ता गतिविधिलाई थप प्रभावकारी बनाउने योजना पनि केन्द्रले अघि सारेको छ। किसानको उत्पादन क्षमता बढाउने र उत्पादित दूधलाई सहज रूपमा बजारसम्म पुर्याउने वातावरण निर्माण गर्न सके स्थानीय दुग्ध व्यवसाय थप व्यवस्थित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सहकारीको सामूहिक प्रयास र किसानको उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने उद्देश्यले स्थापना भएको कन्याम दुग्ध चिस्यान तथा प्रशोधन केन्द्र पुनः सक्रिय हुने तयारीले स्थानीय दुग्ध उत्पादकमा आशा जगाएको छ।
नयाँ कार्यसमितिले योजनाअनुसार काम अघि बढाउन सके केन्द्रले दूध संकलन र बजारीकरणमा मात्रै नभई स्थानीय किसानको आम्दानी तथा ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई समेत बलियो बनाउन योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
— गोपाल गिरी
