काठमाडौ । आज देखि तिहारको सुरुवात भएको छ । आज आयुर्वेदका प्रवर्तक भगवान् धन्वन्तरी उत्पत्ति भएको दिनका रूपमा धनतेरस पर्व मनाइँदै छ ।
कात्तिक कृष्ण धन त्रयोदशीका दिन आज सुन, चाँदी, तामा आदि धातुका नयाँ भाँडाकुँडा किनेर ल्याई घरमा पूजाआजा गरेमा लक्ष्मी स्थिर भई बस्छिन् भन्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ । यो दिन आयुर्वेदका प्रवर्तक धन्वन्तरि र धनका देवता कुबेरको जन्मोत्सव मनाउने पर्व हो । यस पर्वमा यसरी नै किनमेल गर्नुपर्छ भन्ने सन्दर्भ कहिले र कसरी आरम्भ भयो भन्ने विषयमा कुनै निश्चित प्रमाण भने छैन ।
धन्वन्तरिको प्रादुर्भाव समुद्र मन्थनबाट भएको र उत्पन्न हुँदा उनले हातमा अमृतले भरिएको कलश लिएर आएका हुनाले यस दिनलाई भाँडाकुँडा किनमेलका लागि शुभ मान्न थालिएको हो । जडीबुटीमा आधारित प्राचीनतम वैदिक चिकित्सा पद्धति आयुर्वेदका प्रवर्तक भगवान् धन्वन्तरि उत्पत्ति भएको सम्झना गरी धन्वन्तरी जयन्ती मनाइन्छ ।
हातमा वैदिक दर्शनका चार उपवेदमध्येको आयुर्वेदको पुस्तक र प्रकृतिले दिएको औषधिको प्रतीकका रूपमा जडीबुटी लिएका भगवान् धन्वन्तरी आयुर्वेद चिकित्सा क्षेत्रका संस्थापक मानिन्छन् । देव र असुर मिली नागको नेती र मन्द्राचल पर्वतको मदानी बनाई समुद्र मन्थन गर्दा रोगग्रस्त व्यक्तिको रोग निवारणका लागि कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन अमृत कलश लिएर भगवान् धन्वन्तरिको उत्पत्ति भएको चर्चा वैदिक शास्त्र भागवतमा वर्णन गरिएको छ ।
धर्मशास्त्र अनुसार भगवान् धन्वन्तरी श्री विष्णुको २४ अवतार मध्येका एक अवतार हुन् ।
