बागलुङ । दशैं नजिकिँदै गर्दा बजारमा च्याङ्ग्राको माग बढ्ने गरेको छ। तर यस वर्ष डोल्पाबाट च्याङ्ग्रा बोकेर बागलुङ पुगेका लोकबहादुर रोकाया भने निराश भएका छन्।
१५ वर्षदेखि च्याङ्ग्रा बेच्ने पेशा गर्दै आएका रोकायाले यसपटक पहिलो पटक बागलुङ बजार रोजेका थिए। उनले ३०० भन्दा बढी च्याङ्ग्रा लिएर लामो यात्रापछि बागलुङ पुगेका थिए। तर बजारमा अपेक्षा गरेजस्तो बिक्री नभएपछि उनको मेहनतले पूर्ण फल दिन सकेको छैन।
“दशैंमा गाउँघरका मानिसलाई च्याङ्ग्रा पुर्याउन आएकै हुँ, तर यहाँ बजारमा हाम्रो च्याङ्ग्रालाई अपेक्षित मूल्यमा बिक्री गर्न सकिएन,” रोकायाले गुनासो गर्दै भने।
यस्तै, रोकायासँगै आएका तिलमबहादुर खत्रीको पनि पीडा उस्तै छ। उनीहरू दुवै जना दशैंमा च्याङ्ग्रा बेचेर परिवारको खर्च धान्ने र छोराछोरीलाई पढाउने योजना बनाएका थिए। तर बिक्री सुस्त भएपछि उनीहरूको योजना संकटमा परेको छ।
डोल्पा जस्तो हिमाली जिल्लाबाट सयौँ किलोमिटर टाढा च्याङ्ग्रा ल्याउनु सजिलो छैन। बाटो खर्च, जनशक्ति, बासभाडा सबै जोड्दा लागत धेरै पर्छ। तर बजारमा मूल्य र बिक्रीको समस्या आउँदा उनीहरूजस्ता किसान व्यापारीहरू दोब्बर घाटामा पर्छन्।
स्थानीय उपभोक्ताले भने मूल्य महँगो भएको गुनासो गर्ने गरेका छन्। यसरी किसान र उपभोक्ता दुवै पक्षलाई सहज हुने खालको व्यवस्थापन हुन सकेको छैन।
“हामी किसानले च्याङ्ग्रा उत्पादन गर्छौं, तर बिक्रीमा ठूला व्यापारीले नियन्त्रण गर्छन्। सिधा किसानले उपभोक्तासम्म च्याङ्ग्रा पुर्याउन सहज वातावरण बनेमा दुबै पक्ष लाभान्वित हुने थिए,” खत्रीले दुखेसो पोख्दै भने।
यस्तो परिस्थितिमा दशैंजस्ता चाडपर्वमा उपभोक्ताले पनि महँगो मूल्य तिर्नुपर्ने, किसानले पनि उचित आम्दानी नपाउने समस्या बारम्बार दोहोरिँदै आएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, सरकारले उचित मूल्य निर्धारण र किसान–उपभोक्ताबीच सीधा सम्बन्ध कायम गर्न सके मात्र यस्ता समस्या समाधान हुन सक्छ।
डोल्पाबाट बागलुङसम्मको यात्रामा च्याङ्ग्रा बोकेर आएका रोकाया र खत्रीहरूको कथा, केवल व्यक्तिगत पीडा मात्र होइन, नेपालका हजारौँ किसानको साझा पीडा हो—जहाँ पसिनाले उत्पादन गरे पनि बजारसम्म पुर्याउँदा प्रतिफल पाउन अझै चुनौती छ।
