काठमाडौं। नेपालमा फोहोर व्यवस्थापन क्षेत्रलाई आधुनिक र प्रविधिमैत्री बनाउने उद्देश्यका साथ दुई प्रविधि संस्थाबीच महत्वपूर्ण सहकार्यको सुरुवात भएको छ। देशमा दिगो डिजिटल संरचना निर्माण गर्ने लक्ष्यसहित लुम्बिनी टेक इनोभेसन सेन्टर र अपकोड नेपालबीच डिजिटल फोहोर व्यवस्थापन प्रणाली कार्यान्वयनका लागि समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर भएको हो।
सम्झौतापछि दुवै संस्थाले नेपालका विभिन्न शहरी तथा अर्धशहरी क्षेत्रमा देखिएको फोहोर व्यवस्थापनको चुनौतीलाई प्रविधिको प्रयोगमार्फत समाधान गर्ने योजना अघि बढाएका छन्। यस सहकार्यले परम्परागत तथा अव्यवस्थित फोहोर संकलन प्रणालीलाई व्यवस्थित, पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउने विश्वास लिइएको छ।
हाल नेपालका धेरैजसो स्थानीय तहहरूले फोहोर व्यवस्थापनलाई चुनौतीका रूपमा सामना गरिरहेका छन्। बढ्दो शहरीकरण, जनसंख्या वृद्धि तथा सीमित व्यवस्थापन प्रणालीका कारण फोहोर संकलन, वर्गीकरण र पुनःप्रयोगमा विभिन्न समस्या देखिँदै आएका छन्। यस्ता समस्याको समाधानका लागि डिजिटल प्रविधिको प्रयोग प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
लुम्बिनी टेक इनोभेसन सेन्टरका संस्थापक अध्यक्ष धनबहादुर रानाले फोहोर व्यवस्थापन क्षेत्रमा डिजिटल प्रणालीको प्रवेश नेपालका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार प्रविधिको प्रयोगले फोहोर व्यवस्थापनलाई मात्र व्यवस्थित बनाउने होइन, स्वच्छ र स्मार्ट समुदाय निर्माणमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।
उहाँले डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमार्फत स्थानीय तहदेखि राष्ट्रिय स्तरसम्म फोहोर व्यवस्थापनलाई तथ्यांकमा आधारित, उत्तरदायी र प्रभावकारी बनाउन सकिने धारणा व्यक्त गर्नुभयो। साथै यसले स्थानीय सरकारलाई निर्णय प्रक्रियामा थप सहजता प्रदान गर्ने विश्वास पनि व्यक्त गर्नुभयो।
अपकोड नेपालका संस्थापक तथा प्राविधिक निर्देशक मङ्गल प्रधानले यस प्रणालीले फोहोर व्यवस्थापनको आधुनिकीकरणलाई स्थानीय तहसम्म पुर्याउने बताउनुभयो। उहाँका अनुसार प्रविधिको प्रयोगले फोहोर संकलन प्रक्रियामा संलग्न व्यक्ति, संस्था तथा घरधुरीलाई जिम्मेवार र जवाफदेही बनाउन मद्दत पुग्नेछ।
नयाँ प्रणालीलाई प्रयोगकर्तामैत्री बनाइएको दाबी गरिएको छ। साना स्थानीय तहदेखि ठूला महानगरपालिकासम्मले सजिलै प्रयोग गर्न सक्ने गरी तयार गरिएको यो प्रणाली वेब तथा मोबाइल एप दुवै माध्यमबाट सञ्चालन गर्न सकिनेछ।
सम्बन्धित संस्थाका अनुसार उक्त डिजिटल प्रणाली विशेष गरी नगरपालिका, निजी फोहोर संकलन कम्पनी, पुनःप्रयोग केन्द्र तथा विभिन्न कर्पोरेट संस्थाहरूलाई लक्षित गरेर विकास गरिएको हो। यसमार्फत फोहोर संकलनको समयतालिका व्यवस्थापन, सवारी साधनको सञ्चालन खर्च नियन्त्रण, फोहोरको ट्र्याकिङ तथा व्यवस्थापन प्रक्रियालाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिनेछ।
प्रणालीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष पुनःप्रयोगयोग्य फोहोरको व्यवस्थापन रहेको बताइएको छ। पुनःप्रयोग गर्न सकिने सामग्रीलाई संकलनदेखि प्रशोधन केन्द्रसम्म डिजिटल रूपमा निगरानी गर्न सकिने भएकाले डम्पिङ साइटमा पुग्ने फोहोरको मात्रा घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैगरी, प्रणालीमा समावेश गरिएको रियल–टाइम ड्यासबोर्डमार्फत सम्बन्धित अधिकारीहरूले दैनिक फोहोर संकलनको अवस्था, सेवा प्रवाह, नागरिकका गुनासा तथा कार्यसम्पादनलाई प्रत्यक्ष रूपमा अनुगमन गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले सेवा प्रवाहमा पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बढाउने विश्वास गरिएको छ।
नेपालमा वातावरणीय सरसफाइ, दिगो शहरी विकास तथा डिजिटल रूपान्तरणलाई सँगसँगै अघि बढाउने उद्देश्यले सुरु गरिएको यो पहलले स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र र नागरिकबीचको सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
फोहोर व्यवस्थापनलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्दै सेवा प्रवाहलाई छिटो, प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउने लक्ष्यसहित अघि बढाइएको यो परियोजना सफल भएमा नेपालका विभिन्न स्थानीय तहमा डिजिटल फोहोर व्यवस्थापन प्रणाली विस्तार हुने सम्भावना रहेको सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।
